Có bao giờ chúng ta tự đặt câu hỏi trong những giờ học căng thẳng: Tại sao chúng ta phải nỗ lực học tập, trong khi ngoài kia có không ít người chẳng học hành đến nơi đến chốn vẫn xây dựng được sự nghiệp rực rỡ? Đó là một trăn trở rất thực tế và hoàn toàn chính đáng. Tuy nhiên, nếu không suy xét cẩn thận, chúng ta rất dễ tự giăng ra một cái bẫy ngụy biện cho sự chùn bước của chính mình.
Đầu tiên, chúng ta cần nhìn nhận lại một sai lầm vô cùng phổ biến trong tư duy: thiên kiến người sống sót. Chúng ta thường dễ dàng bị thu hút bởi những câu chuyện truyền cảm hứng về những cá nhân xuất chúng bỏ học giữa chừng để khởi nghiệp. Truyền thông và mạng xã hội luôn ưu ái những câu chuyện ngược dòng vì chúng đặc biệt và hiếm lạ. Nhưng thực tế phũ phàng là, đằng sau một vài cái tên nổi bật ấy, có hàng triệu người không được học hành đầy đủ đang phải vật lộn với muôn vàn khó khăn trong cuộc sống mưu sinh mà không ai viết bài ngợi ca họ. Ngược lại, số lượng những người thành công nhờ đi lên từ một nền tảng giáo dục vững chắc lại lớn lao và thầm lặng hơn rất nhiều. Việc chúng ta lấy một vài cá nhân kiệt xuất, mang trong mình những tố chất và bệ phóng đặc biệt, để làm tiêu chuẩn đánh giá cho số đông là một phép so sánh vô cùng khập khiễng. Chúng ta không nên mang tương lai của chính mình ra đánh cược vào một xác suất mỏng manh như vậy.
Thứ hai, chúng ta cần nới rộng góc nhìn để hiểu rằng, đi học không đơn thuần chỉ là việc nhồi nhét kiến thức. Chúng ta hoàn toàn đồng ý với nhau rằng, rất nhiều người thành công ngoài kia không xuất sắc trong việc giải một phương trình bậc cao hay ghi nhớ chính xác các mốc lịch sử. Họ vươn lên nhờ khả năng giao tiếp sắc bén, tư duy đột phá, sự bền bỉ hay kỹ năng quản lý rủi ro xuất thần. Thế nhưng, với lứa tuổi của chúng ta hiện tại, kiến thức học thuật và không gian trường lớp chính là thao trường tốt nhất, an toàn nhất để rèn luyện những phẩm chất đó. Khi chúng ta kiên nhẫn tìm cách giải quyết một bài toán khó, đó là lúc chúng ta rèn luyện tư duy logic và khả năng chịu đựng áp lực. Khi chúng ta phải hoàn thành các bài tập đúng hạn, đó là lúc chúng ta học cách quản lý thời gian và kỷ luật bản thân. Những con số, vần thơ trong sách vở có thể phai nhạt, nhưng phương pháp học hỏi và cách chúng ta đối mặt với thử thách sẽ là hành trang đi theo chúng ta mãi mãi. Ở giai đoạn bản lề này, kiến thức nền tảng chính là một trong những viên gạch quan trọng nhất để định hình tư duy.
Cuối cùng, có một sự thật mà chúng ta phải thẳng thắn thừa nhận với nhau: Học thật tốt, điểm thật cao không phải là một bản hợp đồng bảo hiểm cho một tương lai trải đầy hoa hồng, một công việc nhàn hạ hay một cuộc sống giàu sang. Cuộc sống luôn vận động với muôn vàn biến số nằm ngoài tầm kiểm soát của bất kỳ ai.
Vậy thì chúng ta cố gắng học để làm gì? Chúng ta nỗ lực ở hiện tại để giành lấy một đặc quyền vô giá trong tương lai: Quyền được lựa chọn. Một nền tảng học vấn vững chắc không đảm bảo chúng ta sẽ không bao giờ vấp ngã, nhưng nó sẽ cung cấp cho chúng ta nhiều hướng đi hơn. Khi giông bão ập đến, khi hoàn cảnh sống trở nên khắc nghiệt, những người có kiến thức và năng lực sẽ có nhiều ngã rẽ để chuyển mình. Chúng ta sẽ được quyền chọn một môi trường làm việc tử tế, chọn một công việc ít nhiều phù hợp với định hướng, thay vì phải nhắm mắt chấp nhận sự xô đẩy của hoàn cảnh chỉ vì bản thân không có đủ năng lực để làm khác đi.
Hành trình học tập chưa bao giờ là một con đường dễ dàng, nhưng nó là sự đầu tư công bằng và xứng đáng nhất. Chúng ta học không phải để theo đuổi một ảo ảnh về sự hoàn hảo, mà để ngày mai, bất kể thế giới ngoài kia có biến đổi ra sao, chúng ta vẫn tự tin nắm giữ quyền làm chủ cuộc đời mình.